İbni İshâk (Muhammed bin İshâk bin Yesâr el-Muttalibî)

İlk İslâm tarihçisi. Meşhûr siyer âlimi ve muhaddis. İsmi Muhammed bin İshâk bin Yesâr el-Muttalibî olup, künyesi Ebû Abdullah’tır. (Ebû Bekir de denildi). Dedesi Yesâr, Kays bin Mahreme bin el-Muttalib’in kölesi idi. Hâlid bin Velid “radıyallahü anh” Ayn-ıt-temr’de onu esir almış ve Medîne’ye getirmiştir.
İbni İshâk Medîne-i Münevvere’de 85 (m. 740) doğmuştur.
Bağdad’ta 151 (m. 768)’de vefat etti. Bağdâd’ın doğusundaki Hayzeran kabristanına defnedildi.

Gençliğinde çok güzel bir delikanlı idi. Medîne-i Münevvere’de İmâm-ı Mâlik ile ilmî müzakerelerde bulundu. Sonra Medîne-i Münevvere’den ayrılarak, sırayla Mısır’a, sonra Kûfe, Cezîre, Rey, Hîre ve Bağdâd’a geldi ve Bağdâd’ta yerleşti. Bağdâd’ta meşhûr Siyer kitabını yazdı. İbni İshâk hazretleri, Eshâb-ı Kirâm’dan Enes bin Mâlik “radıyallahü anh”, tâbiînden Saîd bin Müseyyeb ve Ebû Seleme bin Abdurrahman “rahmetullahi aleyhim ecmain” ile görüşmüştür.

Babasından ve amcası Mûsâ, Fâtıma binti Münzir, Kâsım, Atâ bin Ebî Rebâh, A’rec, Muhammed bin İbrâhim et-Teymî, Amr bin Şa’bî, Nâfi, Ebû Ca’fer el-Bâkır, Zührî, İkrime bin Hâlid el-Mahzûmî ve bir çok hadîs âliminden hadîs öğrenmiştir.

Cerîr bin Hazm, İbrâhim bin Sa’d, Ziyâd bin Abdullah, Seleme bin Fadl-il-Febreş, Abd-ül-a’lâ Eş-Şâmî, Muhammed bin Seleme El-Harrânî, Ya’lâ bin Ubeyd, Şu’be, Süfyân bin Uyeyne, Süfyân-i Sevrî ve daha bir çok âlimler ondan hadîs-i şerîf rivâyetinde bulunmuşlardır.

Muhammed bin İshâk’ın yazmış olduğu “Sîret-i Resûl” kitabı çok meşhûr olup, bu kitabı İbni Hişâm şerh ederek “Tehzîb-i siyer-i İbni İshâk” demiş ve Alman Westenfeld basdırmıştır. “Sîret-i Resûl” kitabını çok kimseler şerh etmiştir. Bunlar arasında (Aynî) ve (Süheylî) meşhûrdur. Buna Ravd-ül enf denir. Ayrıca Kitâb-ül-mubtedir el-halk, Kitâb-ül-hülefâ, Kitâb-ül-Megâzî, Kitâb-ül-Mebde’ ve Kısâs-il Enbiyâ gibi kitabları vardır.

İmâm-ı Ahmed bin Hanbel “rahmetullahi aleyh”: “Muhammed bin İshâk’ın hadîsleri hasendir”, buyurmuştur. Şu’be bin Haccâc ise: “İbni İshâk hadîste mü’minlerin emîri idi” demiştir.

İmâm-ı Buhârî “rahmetullahi aleyh” târihinde İbni İshâk’tan bahsetmiştir. Sika (güvenilir) olduğunu söylemiş fakat ondan hadîs almamıştır. İmâm-ı Şafiî “rahmetullahi aleyh”; “Kim megâzî (târih ve savaşlar) ilminde derinleşmek, inceliklerini öğrenmek isterse, muhakkak ki o İbni İshâk’ın çocuklarındandır (Ya’nî İbn-i İshâk bu ilimde çok büyük âlimdir)” buyurmuştur. Yahyâ bin Sa’id El-Kettân, İbni İshâk’ın sika (güvenilir) bir râvî olduğunu söylemiştir. İmâm-ı Müslim, Mâlik bin Enes’e olan tutumundan dolayı sadece recm ile ilgili bir hadîsi dışında diğer rivâyetlerini, almamıştır. Böyle olmasına rağmen megâzî ilminde üstadlık derecesine ulaşan âlimlerdendir. İbni Şihâb Ez-Zuhrî, “Kim megâzi ilmini öğrenmek isterse İbni İshâk’a müracaat etsin.” dedi.

Kaynaklar
1) Tam İlmihâl Seâdet-i Ebediyye; sh. 1017
2) Tehzîb-üt-tehzîb; cild-9, sh. 38
3) Tezkirât-ül-huffâz; cild-1, sh. 172
4) İbni Hişâm, Önsözü
5) El-A’lâm; cild-6, sh. 28
6) Brockelmann Sup; cild-1, sh. 205
7) Mîzân-ül-i’tidâl; cild-3, sh. 468
8) Kâmûs-ul-a’lâm; cild-1, sh. 601
9) Vefeyât-ül-a’yân; cild-4, sh. 276, 277
10) Tabakât-ı İbni Sa’d; cild-7, sh. 321
11) Târîh-i Bağdâd; cild-1, sh. 214
12) Şezerât-üz-zeheb; cild-1, sh. 230
13) Mu’cem-ul-müellifîn; cild-9, sh. 44
14) Keşf-uz-zünûn; sh. 1012
15) Esmâ-ul-müellifîn; cild-2, sh. 7

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir